Fotografije tzv. Kompleksa katoličkog groblja u Novom Sadu

Tzv. Kompleks katoličkog groblja obuhvata prostor koji je lociran preko puta Jodne banje, odnosno zauzima prostor duž većeg dela današnje Futoške i ulice Vojvode Knićanina. Površina groblja je nepravilnog pravougaonog, odnosno trapezastog oblika i u potpunosti je okružena zidom i ogradom. Sa dve strane je od okolnih objekata izdvojeno ulicama, dok je sa preostale dve strane groblje praktično stešnjeno uz okolne zgrade i kuće od kojih je izdvojeno samo zidom.

Iako je najčešće poznato kao ,,Katoličko groblje”, celokupni kompleks zapravo čini pet relativno izdvojenih prostornih grobnih celina: Rimokatoličko, Evangelističko (Luteransko) i Reformatsko (Kalvinističko), zatim tzv. Nemačko groblje, kao i Vojno-Avijatičarsko groblje. Dominantnu površinu celog kompleksa zauzima Rimokatoličko groblje, dok nešto manji prostor površine od oko dva hektara zauzima prostorna celina na kojoj se nalaze izmešani grobovi reformatkse (kalvinističke), kao i grobovi evangelističke (luteranske) konfesionalne pripadnosti. Rimokatoičko groblje je od luteranskog i reformatskog simbolično prostorno razdvojeno monumentalnom kapijom u obliku slavoluka ispod koje prolazi centralna popločana staza, odnosno glavna putna komunikacija koja po dužini prolazi kroz čitav kompleks groblja.

Rimokatolički deo groblja zauzima najznačajniji položaj, odnosno zauzima primarnu površinu čitavog kompleksa sa glavnom kapijom okrenutoj ka Futoškoj ulici. Iza njega, odnosno iza slavoluka, nalazi se Evangelističko (Luteransko) i Reformatsko (Kalvinističko) groblje, dok je iza njih locirana daleko manja i izolovana površina koju zauzima tzv. Nemačko groblje. U sklopu njega se nalazi zajednička grobnica u kojoj su sahranjeni posmrtni ostaci 33 nemačka vojnika. Trenutno se ovaj deo groblja nalazi u ruiniranom i prilično zapuštenom stanju. Na njemu se danas više ne obavlja sahranjivanje. Relativno malu površinu od oko 9000 metara kvadratnih zauzima i Avijatičarsko, odnosno Vojničko groblje. Osnovano je dvadesetih godina dvadesetog veka i njegov nastanak je vezan za osnivanje novosadske fabrike aviona ,,Ikarus” 1923. godine. Na njemu su sahranjeni vazduhoplovci Prvog vazduhoplovnog puka od kojih su mnogi izgubili živote vršeći ,,vojničke dužnosti”. Trenutno se nalazi u dosta lošem stanju sa malim brojem očuvanih spomenika. Ova parcela je danas ustupljena Katoličkom groblju i na njoj se takođe više ne obavlja sahranjivanje. Treba ipak napomenuti, da bez obzira na prostorna konfesionalna razgraničenja, u okviru kompleksa groblja, postoje pojedinačni grobovi sahranjenih građana koji nisu bili pripadnici konfesija kojima je pripadala dominantna većina pokojnika sahranjena u okviru površine ovog kompleksa. Odnosno, uočavaju se i grobovi pokojnika drugih konfesija, pre svega pravoslavne.

Na Rimokatoličkom groblju, odnosno u njegovom centralnom delu postoji izgrađena mala kapela koju je sudeći po natpisu na mermernoj ploči iznad ulaznog portala izgradio 1875. godine Leopold Buker. Odnosno na okrugloj crnoj mermernoj ploči uokvirenoj dekorativnim ukrasima na fasadi uklesan je sledeći tekst na nemačkom jeziku: “Po,,većeno Elizabeti Buker. Izgradio njen suprug Leopold Buker godine 1875”. Kapela je sagrađena u neogotičkom stilu u duhu eklektike i predstavlja jednobrodni objekat pravougaone osnove sa petostranom apsidom i malim zvonikom na pročelju. Enterijer kapele je skladnih proporcija i u duhu neogotike odiše jednostavnošću i izveden je sa zasvođenim lukovima na tavanici. U apsidi kapele ne postoji karakterističan oltar već specifičan obredni sto iznad kojeg se na centralnom zidu apside nalazi slika raspeća koju sa strana simetrično na bočnim zidovima apside flanktiraju neogotički prozori. U sklopu tzv. Kompleksa katoličkog groblja, odnosno na prostoru Evangelističkog i Reformatskog groblja nekada je postojala Reformatska kapela i mrtvačnica skromnih dimenzija i jednostavnog arhitektonskog izgleda koja je bila u funkciji do zatvaranja groblja 1974. godine. Vremenom je objekat zapušten i devastiran do te mere da na njemu danas nisu vidljivi nikakvi verski simboli. Danas ovaj objekat koriste beskućnici.

Ispred frontalnog dela, odnosno ispred ulaza u kapelu na Rimokatoličkom groblju nalaze se tri kamena krsta – Kalvarija, što simboliše Golgotu, odnosno ,,golo brdo” na kojem je prema hrišćanskom verovanju razapet Isus Hrist. Do nje iz pravca Futoške ulice vodi tzv. križni put koji se sastoji od četrnaest stajališta (postaja) i koji je za razliku od kapele u dosta lošem, odnosno zapuštenom stanju. Na nekoliko stajališta, odnosno tzv. štacija križnog puta sačuvani su reljefi u boji sa karakterističnim ikonografskim religijskim motivima. Treba napomenuti da su tri kamena krsta, kao i stajališta tzv. križnog puta na ovu lokaciju izmešteni 1930. godine zbog urbanističkih razloga. Izvorna lokacija novosadske Kalvarije nalazila se na uglu današnje Hajduk Veljkove i Futoške ulice, odnosno kod Pokrajinske bolnice. Interesantnu činjenicu predstavlja što su rimokatolički vernici i nakon izmeštanja novosadske Kalvarije na njenu sekundarnu lokaciju, odnosno na prostor Rimokatločkog groblja, sve do okončanja Drugog svetskog rata na Veliki petak obavljali religiski, odnosno verski obred simboličnog prelaženja Hristovog puta. Ova činjenica takođe predstavlja interesantan aspekt vezan za prostor ovog groblja, s obzirom da je pomenuta procesija predstavljala mesto kolektivnog okupljanja vernika u okviru ove prostorne celine.

Kompleks Rimokatoličkog groblja nastao je 1860. godine i nalazi se nedaleko od Crkve svetog Roka (nekadašnje grobljanske kapele) locirane u blizini u Futoškoj ulici u čijoj je okolini postojalo starije Rimoktoličko groblje formirano u drugoj polovini osamnaestog veka koje danas više ne postoji. Odlukom gradskih vlasti, od 1974. godine na kompleksu Rimokatoličkog groblja, kao i na ostalim grobljima lociranim u gradskim četvrtima Novog Sada, nije bilo dozvoljeno sahranjivanje, budući da je otpočelo formiranje novog ,,Gradskog groblja” namenjenog svim konfesijama i ateistima. Od 1991. godine kompleks Rimokatoličkog groblja ponovo je otvoren za sahranjivanje pod posebnim uslovima. Odnosno, dozvoljene su sahrane samo vlasnicima postojećih grobnih mesta i grobnica, tj. njihovim naslednicima i bližim rođacima.

S obzirom na istaknuti istorijski značaj, brojne arhitektonski značajne i monumentalne spomenike, kao i na činjenicu da su na ovom groblju sahranjene brojne značajne ličnosti rimokatoličke, evangelističke i reformatorske veroispovesti bitne za prošlost Novog Sada, još tokom osamdesetih godina XX veka, pojedina grobna mesta stavljena su pod zaštitu. Danas je ceo kompleks Rimokatoličkog groblja, zajedno sa ostalim istorijskim gradskim grobljima na prostoru Novog Sada zaštićen u okviru prostorno kulturno-istorijske celine „Groblja van upotrebe”.

Publikovane autorske fotografije nisu strukturisane i imaju primarno “dokumentarni” karakter. Kao takve, predstavljaju deo lične arhivske građe u okviru mojih proučavanja tanatoloških tema i različitih aspekata tematike vezane za antropologiju smrti. Nastale su tokom mojih antropoloških istraživanja istorijskih grobalja Novog Sada i Petrovaradina, odnosno u  sklopu realizacije projekta istraživanja i mapiranja “Mesta i kulture sećanja Novog Sada”. Ujedno, predhodni tekst objavljen na blogu predstavlja deo članka “Istorijska groblja Novog Sada i Petrovaradina kao prostori sećanja: Karakteristike i mogućnosti njihovog istraživanja“, napisanog u sklopu realizacije pomenutog projekta.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s